Profielwerkstuk – Alfred Hitchcock en de Giallo

In mijn laatste jaar op de Havo heb ik voor het Staatsexamen een Profielwerkstuk geschreven. Ik had het profiel Cultuur en Maatschappij en maakte het werkstuk voor het vak Geschiedenis. Als onderwerp koos ik het verband tussen de films van Alfred Hitchcock op de Italiaanse Giallo.

Tijdens het examen heb ik mijn werkstuk gepresteerd aan twee examinatoren. Op basis van die presentatie heb ik een 10 gehaald.

Inleiding

Enkele jaren geleden maakte ik voor het eerst kennis met de films van Dario Argento. In die tijd keek ik steeds meer cult- en obscure films uit de jaren ‘80, waaronder Europese Horror. Tenebre (1982) maakte indruk op me door de combinatie van stijl, spanning en goed camerawerk. Later bleek Tenebre een van Dario Argento’s Giallo-films te zijn en zo ontdekte ik ook andere vergelijkbare films. Inmiddels ben ik al aardig bekend met Italiaanse genrefilms en heb ik me op mijn reis door de cinema alweer op nieuwe paden begeven, maar regisseur Dario Argento blijf ik een genie vinden. Ik ben het met Filmjournalist Alan Jones eens dat elke frame uit zijn films een kunstwerk is dat je in een museum zou kunnen hangen.

Een andere kineast die me ook steeds meer is gaan fascineren is Sir. Alfred Hitchcock. Hij maakte de geboorte van de cinema mee en verbeterde de manier van filmmaken met zijn kenmerkende beeldstijl en interesse voor technische ontwikkelingen. De bekendste filmregisseur allertijden, die van onschatbare waarde is geweest voor de ontwikkeling van de film. Maar wat was zijn invloed op de Italiaanse Giallo (waar hij nog wel eens mee in verband wordt gebracht)?

In dit werkstuk ga ik onderzoeken wat de relatie is tussen de films van Alfred Hitchcock en de Giallo. Om te beginnen moeten we vaststellen wat een Giallo is. Vervolgens wat de kenmerken van de films van Hitchcock zijn en tenslotte de overeenkomsten en verschillen bestuderen.

Hoofdvraag:   Op welke manier zijn de films van Alfred Hitchcock gerelateerd aan de Giallo?
Deelvraag 1:   Wat is Giallo?
Deelvraag 2:   Wat kenmerkt de films van Alfred Hitchcock?
Deelvraag 3:   Wat zijn de overeenkomsten tussen de films van Alfred Hitchcock en de Giallo?
Deelvraag 4:   Wat zijn de verschillen tussen de films van Alfred Hitchcock en de Giallo?

Deelvraag 1: Wat is Giallo?

Giallo (meervoud gialli) is een genre voor literatuur en film afkomstig uit Italië en wordt ook wel Spaghetti Thriller of Spaghetti Slasher genoemd. Het is geen genre zoals deze in Hollywood worden geclassificeerd, maar meer een verzamelnaam, waardoor het erg moeilijk is om vast te stellen welke film nou precies Giallo is. In Italië wordt met Giallo alle Thrillers en Horrorfilms bedoeld. Buiten Italië wordt met de term naar een specifieke stijl van Moordmysterie-films met Horror-elementen verwezen.

Oorsprong
Vanaf 1929 drukte de Italiaanse uitgeverij Mondadori vertalingen van populaire Britse en Amerikaanse mystery-schrijvers als goedkope pulpboekjes met gele omslagen. Omdat ‘de gele-reeks’ van Mondadori zo succesvol was, gingen andere uitgeverijen de gele covers ook gebruiken. In de jaren ’40 werd het vertalen van Amerikaanse fictie verboden onder Mussolini. Wat er toe leidde dat er meer verhalen van Italiaanse schrijvers in omloop kwamen, nog altijd met gele omslagen. ‘Giallo’, geel in het Italiaans, is zo uitgegroeid tot pseudoniem voor detective en mystery-literatuur in Italië (en later ook film).

De opkomst van de Giallo-film
Hoewel er al eerder Giallo-verhalen waren verfilmd wordt Mario Bava’s The Girl Who Knew Too Much (1963) beschouwd als de eerste Giallo-film. Bava liet zich inspireren door de Duitse Krimi-films en de titel is een duidelijke verwijzing naar Alfred Hitchcock, wiens stijl en thematiek in de film wordt geïmiteerd. Het verhaal gaat over een toeriste die getuige is van een moord en vervolgens zelf op zoek gaat naar de moordenaar. Veel latere Giallo-films zouden dezelfde structuur gaan volgen.

Bava’s volgende Giallo Blood and Black Lace (1964) begon de Giallo-rage pas echt met een combinatie van stijlvol kleurgebruik, brute moorden en voyeurisme. De film introduceerde een aantal belangrijke visuele kenmerken van het genre, zoals de stalkende in zwart-gehulde moordenaar met de leren handschoenen die zijn knappe vrouwelijke slachtoffers met een scheermes bewerkt.

Hoogtijdagen in de jaren ‘70
De populariteit van de Giallo bereikte zijn hoogtepunt in het begin van de jaren ’70. Het Italiaanse bioscooppubliek werd overspoeld met een grote hoeveelheid van Giallo-films.

Lucio Fulci’s harde realistische Gialli zoals Don’t Torture a Duckling (1972) en Bava’s bloederige Reazione a Catena (1971) maakte het mogelijk dat de Giallo steeds bloederiger werd en steeds meer Horror-elementen ging bevatten.

Toen Dario Argento zijn debuutfilm The Bird with the Crystal Plumage (1970) uitbracht, werd hij al meteen gezien als de beste Giallo-regisseur. Met zijn Hitchcockiaanse Dierentrilogie zette Argento het voorbeeld voor alle latere Gialli. Waar de Gialli in die tijd over het algemeen erg goedkoop waren, begon de kwaliteit van Argento’s films al meer op Hollywood-niveau te lijken. Zo waren er bijvoorbeeld geen goedkope studio-opnames meer, maar werden ze op locatie gefilmd. Met zijn film Profondo Rosso (1975) vervolmaakte Argento het genre. Net als zijn mentor Mario Bava zou Argento later de vaste genrestructuur van de Giallo loslaten en experimenteren met impressionistisch kleurgebruik. Zijn bovennatuurlijke horrorfilm Suspiria (1977) wordt nog steeds als een van de beste Horrorfilms beschouwd door filmkenners.

Het einde van de Giallo
In de jaren ’80 verminderde de populariteit van de Giallo. Het genre kreeg concurrentie van de gigantische hoeveelheid low budget horror die op VHS verscheen. Daarnaast had de Noord-Amerikaanse Slasher de Giallo bijna volledig vervangen. Toch maakte Dario Argento nog een paar van zijn beste films, waaronder Tenebre (1982), Opera (1987) en Phenomena (1985). Ook in de jaren ’90, toen het genre al een stille dood was gestorven, bleef Argento het genre herleven met films zoals zijn Hollywood-Giallo Trauma (1993), de gestileerde thriller Non Ho Sonno (2001) en een film vernoemd naar het genre zelf: Giallo (2009).

De Giallo heeft een grote invloed gehad in de filmwereld. Het Amerikaanse Slasher-genre is ontstaan in navolging van de Giallo. In tegenstelling tot de Giallo bevat de Slasher wel vrijwel altijd bovennatuurlijke horror-elementen. Verder zijn ook regisseurs als Brian De Palma en Quentin Tarantino beïnvloed door de filmstijl en het geweld van de Giallo. In Nederland vertoont Amsterdamned (1988) enige gelijkenissen met de stijl van de Giallo. Hoewel regisseur Dick Maas een fan was van Argento ziet Horror-expert Jan Doense de film meer als Maas’ versie van Jaws dan als een Nederlandse Giallo. Sinds kort worden er ook weer Giallo-achtige films gemaakt door jonge filmmakers. Neem bijvoorbeeld Amer (2009) of L’Étrange Couleur des Larmes de Ton Corps (2013) van Hélène Cattet en Bruno Forzani.

Kenmerken van de Giallo

Thematiek
Een Giallo is een detectiveverhaal over iemand die opzoek is naar een seriemoordenaar. De identiteit van de moordenaar wordt pas helemaal aan het einde van de film onthuld. Soms is er een logische verklaring voor de moord. Motieven zijn vaak een jeugdtrauma of psychische aandoening van de moordenaar. Soms bevatten Gialli ook bovennatuurlijke horror-elementen, maar over het algemeen zijn het meer realistische thrillers met horror in de vorm van een menselijke moordenaar.

De hoofdpersoon is vaak een toerist of een buitenbeentje. Toerisme, exotisme[1] en paranoia zijn veelvoorkomende onderwerpen. De autoriteiten zijn vaak erg sceptisch, waardoor de hoofdpersoon zelf de moordenaar moet opsporen. Toch heeft de politie of een privédetective vaak wel een bijrol in het verhaal, in enkele gevallen zelfs de hoofdrol.
In Giallo spelen voyeurisme en seksualiteit een grote rol. Voor die tijd bevatte Giallo relatief veel naaktscènes, wat ook te maken heeft met de seksuele revolutie die op dat moment in de filmwereld aan de gang was. In de moordscènes dient het naakt om de kwetsbaarheid van het slachtoffer uit te beelden. Moordscènes worden vanuit het perspectief van de moordenaar verteld en expliciet in beeld gebracht. In tegenstelling tot andere Moordmysterie-films bevatten Giallo een grote hoeveelheid bloed en gore[2]. Door de naaktscènes en de bloederige moordscènes wordt Giallo als Exploitatiefilm gezien.

Visueel
In Giallo wordt vaak veel aandacht aan het uiterlijk van de moordenaar besteed. Zwarte leren handschoenen, een lange zwarte jas en een masker of andere gezichtsbedekking kenmerken het uniform van de Giallo-killer. Het meest voorkomende wapen is het scheermes, maar verder worden er uiteenlopende wapens gebruikt van middeleeuwse marteltuigen tot stanleymesjes. De moordenaar wordt op zo’n manier in beeld gebracht dat zijn identiteit onbekend blijft voor de kijker en daarnaast praat de moordenaar op fluistertoon, zodat zijn stem niet herkend kan worden.

Giallo wordt geassocieerd met sterke cinematografie, bizarre camerastandpunten en stilistische opnames. De opnames worden gekenmerkt door het gebruik van point-of-view shots en close-ups van objecten, dieren of angstige ogen. Verder is de aankleding van de films ook stijlvol.

Kunst, mode en stijl zijn erg belangrijk, zo zie je Jugendstil en Barok architectuur, kostuums van ontwerpers zoals Giorgio Armani en schitterende locaties in Italië, Zwitserland en Duitsland terug. Door impressionistisch kleurgebruik worden de films nog stilistischer, opvallend hierbij is het gebruik van primaire kleuren.

Gialli hebben vaak absurd lange[3] en ingewikkelde titels. Sommige doen denken aan krantenkoppen: Naked Girl Killed in the Park (1972). Veel titels bevatten dierennamen, nummers of kleuren. Four Flies on Grey Velvelt (1971) van Dario Argento combineert ze allemaal.

De muziek speelt een belangrijke rol in het unieke karakter van het genre. De beroemde Italiaanse componisten Ennio Morricone (bekend van Spaghetti Westerns[4] zoals Leone’s The Good, The Bad and the Ugly) en Bruno Nicolai waren toonaangevend voor de muziekstijl van de Giallo. Een combinatie van een typerend funky jaren ’70 geluid en suspensevolle muziek kenmerkt hun werk. Vanaf eind jaren ’70 experimenteerde de rockband Goblin met elektronische soundtracks voor de films van Argento.

Net zoals Spaghetti Westerns en andere Italiaanse Exploitatiefilms worden Gialli vaak (slecht) nagesynchroniseerd. Het mogen dan Italiaanse films zijn, er zijn altijd wel een paar rollen voor Duitse, Franse, Britse of Amerikaanse acteurs. Dit werd gedaan om de film internationaal aantrekkelijker te maken. Soms werd de film ook met Italiaanse acteurs in het Engels opgenomen.

Een belangrijk kenmerk van Giallo-films is dat ze visueel veel sterker zijn dan inhoudelijk. De kwaliteit van de cinematografie, de editing, het production design en de muziek is veel hoger dan die van het acteerwerk en het scenario. Het acteerwerk is over het algemeen theatraal, de dialogen zijn onrealistisch en aan karakterontwikkeling wordt vaak nauwelijks aandacht besteed. Filmkenners loven de films vaak om hun visuele vernieuwingen en sterke cinematografie en letten dan minder op andere aspecten. Leon Hunt noemt Giallo (specifiek de films van Argento) een perfecte combinatie van Art Cinema en Exploitatie.

Deelvraag 2: Wat kenmerkt de films van Alfred Hitchcock?

Inhoudelijke kenmerken
De films van Alfred Hitchcock worden gekenmerkt door een aantal terugkerende thema’s, motieven en plotconstructies. Alfred Hitchcock was een perfectionist en streefde ernaar om zijn films zo spannend mogelijk te maken. Veel van de terugkerende kenmerken van zijn films gebruikt hij dan ook met het doel zijn films spannender te maken.

Plotconstructies en verteltechnieken
Een van de belangrijkste en meest terugkerende kenmerken van het werk van Hitchcock is het gebruik van Suspense. Bij Suspense weet de kijker meer dan dat de personages weten en daardoor wordt spanning veroorzaakt. Suspense was volgens Hitchcock veel spannender dan een onverwachte wending. Hij legde het zelf uit aan de hand van het volgende voorbeeld:  Mensen zitten aan een tafel en ineens gaat een bom af onder de tafel. Het publiek is verbaasd en overdonderd. Als je nu laat zien dat de bom er ligt en tijdens het gesprek van de mensen een klokje met de tijd laat zien, zit het publiek op het puntje van hun stoel en willen ze haast tegen de personages op het scherm schreeuwen dat er een bom ligt. De spanning in Hitchcock’s films wordt grotendeels veroorzaakt door een combinatie van Suspense en onverwachte wendingen.

Met zogenaamde Red Herrings misleidt Hitchcock de kijker. Red Herrings zijn elementen van het plot die op het eerste gezicht belangrijk lijken, maar eigenlijk alleen maar afleiden van de rode draad in het verhaal. Naast Red Herrings gebruikt Hitchcock ook MacGuffins. Een MacGuffin is een voorwerp dat centraal staat in het verhaal, maar inhoudelijk geen bekentenis heeft. Vaak probeert de hoofdpersoon dit voorwerp in handen te krijgen en lijd dat tot cruciale ontwikkelingen in het verhaal. Een MacGuffin hoeft niet per se een voorwerp te zijn, zo is een Spionnenorganisatie de MacGuffin in The 39 Steps (1935).

Hoewel Hitchcock ook Komedies, Drama-films en Romantische films heeft gemaakt kennen we hem vooral van zijn thrillers. Zelf beschouwt Hitchcock zijn thrillers ook als ‘de echte Hitchcock-films’. Toch hebben Hitchcock’s thrillers vaak een vleugje zwarte humor[5]. Voornamelijk in de vorm van luchtigheid en humor in de vorm van dialogen.

Motieven en terugkerende thema’s
Vaak terugkerende thema’s in Hitchcock’s films zijn het Wrong Man-motief of het Dubbelgangersmotief. Door alledaagse personages te gebruiken zou de kijker zich beter kunnen inleven in de film. Als een alledaagse man wordt verward met een ander en zo in de problemen komt, kan dat op sympathie rekenen van de kijker. Vandaar dat Hitchcock vaak gebruik maakte van het Wrong Man-motief, waarbij identiteitsverwisseling een grote rol speelt of een man onterecht van een misdaad beschuldigd wordt. Daarnaast maakt Hitchcock ook veel gebruik van dubbelgangers en symmetrie in personages. De hoofdpersoon en antagonist zijn in veel opzichten elkaars gelijke en het getal twee speelt een symbolische rol.

In Hitchcock’s thrillers hebben de personages vaak een fascinatie voor moorden en misdaad, zoals Hitchcock zelf ook gefascineerd was door misdaad. Daarnaast streeft een personage naar het plegen van de perfecte moord en laat Hitchcock dat in de soep lopen (de perfecte moord bestaat niet), voorbeelden hiervan zijn het plan van de echtgenoot in Dial M for Murder (1954) om zijn vrouw te vermoorden of dat van Bruno in Stangers on a Train (1951) om ‘van moord te ruilen’.

Een kenmerk dat in vrijwel alle Hitchcock-films terugkomt is; Moeders. Hitchcock’s vader overleed vroeg dus had hij een nauwe band met zijn moeder. Veel personages in zijn films hebben ook een hechte of moeizame band met hun moeder. Meestal ligt die moeder-relatie een beetje op de achtergrond, maar in Psycho (1960) is het een van de hoofdzaken van de film.

Opvallend is ook dat Hitchcock in een paar van zijn Thrillers heel erg inspeelt op de actualiteit. Zo was zijn film Foreign Correspondent (1940) een van de allereerste films over de Tweede Wereldoorlog en maakte hij in de jaren ’60 twee films over de koude oorlog; Torn Curtain (1966) over de DDR en Topaz (1969) over de Cubacrisis.

Hitchcock heeft een streng Katholieke opvoeding gehad en zijn films bevatten dan ook Katholieke symboliek. Belangrijke gebeurtenissen spelen zich vaak in kerken af en ook gaan veel films van Hitchcock over schuld en vergeving. Van al zijn films bevat I Confess (1953) de meeste Katholieke symboliek, die film gaat over een priester die worstelt met het biechtgeheim omdat hij van een moord wordt verdacht die aan hem is opgebiecht.

Overige motieven in Hitchcock’s films zijn het reizen met treinen, het spelen van tennis, vallen van hoge plekken, geweld in theaters, het getal 13, het drinken van Brandy en vogels.

Hoewel het censuur op seks in Hollywood erg streng was in Hitchcock’s tijd, speelt seksualiteit toch een grote rol in zijn films. Zoveel als de richtlijnen het toelieten verwijst Hitchcock naar seksualiteit en de schoonheid van vrouwen.

De vrouwelijke hoofdrollen werden vrijwel altijd door mooie blondines gespeeld en Hitchcock probeerde ook een aantal keer om homoseksuele personages in zijn films te gebruiken. Voyeurisme is een vaak terugkerend element in de films van Hitchcock. De hoofdpersoon is vaak erg nieuwsgierig of bespiedt mensen en soms is de kijker zelf Voyeur, bijvoorbeeld als Hitchcock laat zien hoe de hoofdrolspelers persoonlijke gesprekken hebben of op het punt staan zich uit te kleden.

Hitchcock was een groot bewonderaar van de Oostenrijkse psychiater Sigmund Freud en de personages in zijn films worden vaak gedreven en/of belemmerd door psychische aandoeningen die door Freud zijn gediagnostiseerd. Aandoeningen zoals jeugdtrauma’s, het oedipuscomplex, schizofrenie en castratieangst komen vaak op de achtergrond voor in zijn films. Spellbound (1945) is het beste voorbeeld van Freudiaanse motieven in het werk van Hitchcock, de film gaat over een man met amnesie en een schuldcomplex.

Visuele en technische kenmerken
Alfred Hitchcock heeft een gastoptreden in 39 van zijn 52 films. Voordat hij naar Hollywood ging, waren deze zogenaamde cameo’s uit noodzaak. Zo was er niet genoeg geld voor figuranten tijdens het maken van The Lodger (1927). Toen Hitchcock in Hollywood werkte, werd het een traditie. Meestal is Hitchcock te zien met een muziekinstrument of als een passagier in een bus of trein. De cameo is een voorbeeld van Hitchcock’s humor, zo staat hij in Lifeboat (1944) in een advertentie voor afslankingsmiddel.

De cinematografie van Hitchcock’s films wordt gekenmerkt door vloeiende en sierlijke camerabewegingen. Verder gebruikte Hitchcock ook regelmatig long takes, lange shots zonder muziek en zogenaamde Point-of-view shots, waardoor de kijker in de actie betrokken raakt.

Van 1955 tot 1966 werkte Hitchcock samen met de Amerikaanse componist Bernard Herrmann. Hitchcock’s meest succesvolle films hebben allemaal muziek van Herrmann. Met name de muziek van de moordscène uit Psycho is beroemd geworden. Bernard Herrmann stond bekend om zijn spannende en meeslepende orkestrale muziek. In The Man Who Knew Too Much (1956) heeft Herrmann een gastrol als dirigent. Nadat Hitchcock zijn muziek voor Torn Curtain afwees, kreeg Hermann ruzie met Hitchcock. Daarna zou hij voor bekende Hitchcock-fans zoals Brian De Palma en Martin Scorsese filmmuziek componeren.

Hitchcock’s films zijn allemaal tot in de details van te voren uitgedacht. Zo worden zijn films ook uitgebreid gestoryboard en wil Hitchcock de film dan ook precies maken zoals hij voor ogen heeft. Hitchcock heeft een erg kenmerkende beeldtaal. Hoewel zijn films wel dialogen bevatten, heeft Hitchcock een hekel aan het gesproken woord en vertelt hij veel liever met beelden. Doormiddel van close-ups van objecten, gezichtsuitdrukkingen van de acteurs en symbolische verwijzingen, wordt veel meer duidelijk dan enkel vanuit de dialogen. De beeldtaal van Hitchcock is erg invloedrijk in de filmwereld, zo zie je de camerahoeken uit de moordscéne van Psycho vaker terug bij moordscènes.

Omdat Hitchcock de volledige controle over zijn films wil hebben, filmde hij bij voorkeur in een studio en niet op locatie. In een studio heeft hij de controle over de belichting en is hij niet afhankelijk van het weer. Voor Rear Window (1954) liet Hitchcock de volledige achterkant van een appartementencomplex binnen in een studio nabouwen. Hitchcock maakt ook vaak gebruik van achtergrondprojecties. Er wordt dan op locatie-gefilmd beeldmateriaal achter de acteurs in de studio geprojecteerd, waardoor het lijkt alsof het wel op locatie is gefilmd. Op deze manier konden ambitieuze shots van achtervolgingen, scènes op paarden en in vliegtuigen toch gefilmd worden.

Hitchcock was een erg innovatief filmmaker, tijdens het maken van zijn films experimenteerde hij veel met nieuwe technieken. Zo gebruikte hij voor het eerst montagetrucs waarbij visuele effecten werden gebruikt (de vogels in The Birds). Hitchcock is ook de uitvinder van de zogenaamde Dolly zoom of Vertigo-zoom. Een techniek die voor het eerst in zijn film Vertigo werd gebruikt waarbij de camera tegelijk naar achter beweegt en inzoomt. Dit geeft een apart effect, dat Hitchcock oorspronkelijk had bedacht om hoogtevrees te simuleren. Steven Spielberg gebruikte de techniek later ook in Jaws (1975) en sindsdien is het een fenomeen in de filmwereld. Verder was Hitchcock ook de eerste die de Synthesizer gebruikte voor geluidseffecten en schoot hij in 1954 Dial M for Murder al in (de toen erg populaire) 3D-techniek. Hitchcock’s meest experimentele film is Rope (1948), niet alleen zijn eerste film in kleur, maar ook een film die uit één enkel shot lijkt te bestaan.

Deelvraag 3: Wat zijn de overeenkomsten tussen de films van Alfred Hitchcock en de Giallo?

Verbanden
De eerste Giallo, The Girl Who Knew Too Much, is een duidelijke ode aan het werk van Hitchcock. De titel verwijst naar The Man Who Knew Too Much. De cinematografie lijkt op Hitchcock’s stijl uit de jaren ’30 en ’40 en het verhaal heeft ook typisch Hitchcock-achtige wendingen. Mario Bava heeft zelfs een cameo in de film, zoals Hitchcock ook altijd had.

Dario Argento heeft in Italië een vergelijkbare status als Hitchcock en sommigen noemen hem ook wel ‘de Italiaanse Hitchcock’. Hitchcock had een tv-serie ‘Alfred Hitchcock Presents’ die hij zelf presenteerde (en soms regisseerde), Argento had ook vergelijkbare tv-series op de Italiaanse televisie. De poster van Profondo Rosso (1975) vertoont gelijkenis met die van Vertigo (1958). Omdat Argento door critici zo vaak met Hitchcock is vergeleken maakte hij aan het einde van zijn carrière de tv-film Do You Like Hitchcock? (2005) als eerbetoon aan Hitchcock.

Toen Hitchcock aan het einde van zijn carrière terugkeerde naar Engeland had hij de mogelijkheid om ook naakt en gore te gebruiken. Vandaar dat zijn volgende film Frenzy een stuk explicieter was dan zijn eerdere werk. Hoewel er geen bewijs voor is, wordt Frenzy (1972) door sommigen gezien als Hitchcock’s reactie op de Giallo. Net als de Giallo bevat de film naaktheid, bloed en sceptische politie-inspecteurs. Toch is het zeer onwaarschijnlijk dat Hitchcock überhaupt ooit echt naar Giallo heeft gekeken. Hij stond niet bekend als een man die zich veel aantrok van wat anderen maakten, vinden Horrorkenner Jan Doense en Hitchcock-liefhebber Hans Walther.

Visuele overkomsten
De clair obscure-belichting en het impressionistisch kleurgebruik waar Mario Bava en Dario Argento mee zouden experimenteren, zie je ook al een beetje in bijvoorbeeld To Catch a Thief (1955) van Hitchcock. Het verschil is alleen dat Bava en Argento hele films in die stijl van belichting maakten en het bij To Catch a Thief slechts in enkele nachtscènes werd gebruikt.

Hitchcock en de Giallo gebruiken allebei close-ups van ogen in hun films als symbolische verwijzing. Het filmen van ogen – waar je mee kijkt – verwijst namelijk naar Voyeurisme, wat een belangrijk thema van beiden is.

Van alle Hitchcock’s films heeft Psycho (1960) de grootste invloed gehad op de Giallo. Niet alleen het onderwerp maar ook de manier waarop moordscènes worden gefilmd zie je terug. Zo zit in The Strange Vice of Mrs. Wardh (1971) een imitatie van de beroemde douchescène uit Psycho.

In Hitchcock’s Spellbound (1945) komt het scheermes voor dat later een visueel kenmerk van de Giallo zou worden. Die zelfde film bevat ook een surrealistische droomscène die door Salvador Dali is ontworpen. Toepasselijk want Spellbound gaat over Freudiaanse aandoeningen en de oorsprong van het surrealisme zit o.a. in de droomduidingen van Freud. In de Giallo wordt tevens een combinatie van Freudiaanse verwijzingen en Surrealistische scènes gebruikt. Surrealistische droomscènes komen in veel Giallo voor en in het werk van Argento zit ook een enkele verwijzing naar een (surrealistisch) kunstwerk. Zo zie je in Profondo Rosso een verwijzing naar Melancholie van een mooie dag (1913) van de surrealistische kunstenaar Giorgio de Chirico (zie afbeeldingen hieronder).

Gemeenschappelijke invloeden
De Slasher is door zowel de films van Hitchcock als de Giallo beïnvloed. John Carpenter liet zich voor Halloween (1978) inspireren door de Suspense van Hitchcock en leende de stalkende moordenaar uit de Giallo. Een andere bekende slasher, Friday the 13th (1980), imiteerde de plottwist van Psycho (1960) en de moordscènes uit Reazone a Catena (1971). In tegenstelling tot zowel Hitchcock’s films als de Giallo speelt de identiteit van de moordenaar geen grote rol in de Slasher. Ook zijn de slachtoffers in Slashers veelal tieners, waar het in de Giallo en Psycho volwassenen zijn. In Amerika is Horror over het algemeen ook voor een jonger publiek bedoeld als in Italië.

Brian De Palma is de bekendste ‘imitator’ van Alfred Hitchcock. Met films als Sisters (1971) en Obsession (1976) geeft hij een ode aan de Master of Suspense. Naast een Hitchcock-fan is De Palma echter ook een liefhebber van de Giallo. Met films als Dressed to Kill (1980) en Body Double (1984) gebruikt hij elementen van zowel Hitchcock als de Giallo. De Palma heeft de kenmerkende beeldtaal van Hitchcock overgenomen en stijlelementen van de Giallo zoals het gebruik van scheermessen, de steadycam, point-of-view-shots en de Barokke uitstraling.

Een shot uit Raising Cain (1993) heeft De Palma van Dario Argento’s Tenebre (1982) overgenomen.

Inhoudelijke overeenkomsten
Psychologische aandoeningen spelen een belangrijke rol in zowel de films van Hitchcock als de Giallo. In Vertigo (1958) lijdt de hoofdpersoon aan hoogtevrees en in Trauma (1993) lijdt de hoofdpersoon aan anorexia. In Psycho (1960) is de moordenaar een schizofreen met een jeugdtrauma, vrijwel alle moordenaars in Gialli zijn dat ook. De manier waarop flashbacks worden gebruikt om een trauma te verklaren in Marnie (1963) doet ook denken aan de flashbacks uit de Giallo.

De belangrijkste overeenkomst tussen het werk van Alfred Hitchcock en de Giallo is dat ze allebei spanning combineren met mooie vrouwen, (suggestieve of expliciete) seksualiteit en voyeurisme. Een aantal van Hitchcock’s films en alle Gialli worden beschouwd als een soort van Erotische thriller (zie diagram 1).

De eerste Giallo was een ode aan Hitchcock. Dario Argento wordt vaak met de Giallo vergeleken. De Giallo heeft overeenkomsten met films als Psycho en Frenzy van Hitchcock. Gialli en Hitchcock’s films bevatten de zelfde symboliek, thema’s komen overeen en de Giallo heeft visuele elementen van Hitchcock overgenomen. Ook hebben Hitchcock en de Giallo gemeenschappelijke invloeden. De belangrijkste overeenkomst is dat spanning en seksualiteit in zowel het werk van Hitchcock als de Giallo een grote rol spelen.

Deelvraag 4: Wat zijn de verschillen tussen de films van Alfred Hitchcock en de Giallo?

Verbanden
Argento mag dan bekend staan als de ‘Italiaanse Hitchcock’, critici zien hem als de Anti-Hitchcock. Hitchcock’s films hadden altijd een duidelijk en rechtlijnig plot, waar Argento nog wel eens wil afdwalen. Zo zijn Suspiria en Inferno meer stilistische nachtmerries dan films met een duidelijk verhaal. Ze zijn gemaakt aan de hand van thema’s en associaties en niet aan de hand van een verhaal. Tevens is in Suspiria en Inferno realisme niet aan de orde, het zijn bovennatuurlijke films. Hitchcock’s films waren allemaal wel heel erg realistisch (hoewel er wel spraken was van cinematische suggestie[6]). Argento’s films kunnen worden beschouwd als een tegenreactie op Hitchcock.

Frenzy bevat niet alleen overeenkomsten met de Giallo, maar ook veel verschillen. De film wordt door sommigen als een tegenreactie op de Giallo geïnterpreteerd. Veel clichés uit de Giallo worden namelijk bewust ontweken, zo lijkt het. De identiteit van de moordenaar wordt vroeg in de film duidelijk, moordscenes vanuit het perspectief van het slachtoffer en niet vanuit de moordenaar. Opnieuw is het slechts een theorie, want het is zeer onwaarschijnlijk dat Hitchcock zich door Giallo heeft laten beïnvloeden.

Visuele verschillen
Hoewel seksualiteit en moord in zowel Hitchcock’s films als Giallo een grote rol spelen, visualiseert Hitchcock dat op een suggestieve manier zonder daadwerkelijk expliciet naaktheid en gore te laten zien terwijl de Giallo het wel expliciet laat zien. Frenzy is een uitzondering op deze regel, waardoor je zou kunnen denken dat Hitchcock zijn films misschien net zo expliciet zou hebben gemaakt als Gialli zijn  als hij daar de kans toe had gehad.

Ook een verschil tussen het werk van Hitchcock en de Giallo is dat de Giallo een erg Barokke of Latijnse uitstraling heeft (exotische vrouwen, zonovergoten Italiaanse dorpjes, kunst en versiering) en Hitchcock’s werk een meer Angelsaksische of neutrale Amerikaanse uitstraling (grote steden en Britse dorpjes, Gotische en moderne bouwstijlen, zakelijke omgevingen).

Inhoudelijke verschillen
Bij Hitchcock is niet altijd per se spraken van een plottwist, hij maakt de identiteit van de moordenaar soms zelfs aan het begin van de film bekend en gebruikt dan Suspense.

Bij Giallo is wel (bijna) altijd sprake van (poging tot) plottwists, de moordenaar wordt als allerlaatst pas onthuld en is vrijwel altijd de laatste persoon die je had verdacht (hetgeen soms voor ongeloofwaardigheid zorgt).

Technische verschillen
Zowel Hitchcock als de Giallo besteden niet veel aandacht aan karakterontwikkeling. Alleen doet Hitchcock dat door een populaire acteur te casten waar het publiek bekend mee is, zodat hij zich meer kan richten op het verhaal waar de film echt om draait. De Giallo gaat ervan uit dat mensen alleen in het mysterie en de achtergrond van de moorden zijn geïnteresseerd en daarom besteden ze weinig aandacht aan andere aspecten van het verhaal, zoals karakterontwikkeling.

Het grootste verschil tussen het werk van Hitchcock en de Giallo is zit hem toch wel in het feit dat Hitchcock’s films veel beter zijn verzorgd qua plot. Het verhaal van Gialli is meestal gebaseerd op pulpromannetjes en daarom ook inhoudelijk niet zo sterk. Gialli bevatten continuïteitsproblemen en zogenaamde plotholes[7]. Het verhaal van Hitchcock’s films klopt wel tot in de puntjes en kunnen uitgebreid worden geanalyseerd.

Dario Argento’s werk wordt door critici als een tegenreactie op Hitchcock gezien. Frenzy is in veel opzichten het tegenovergestelde van een Giallo. Hitchcock is suggestief, waar de Giallo expliciet is. Hitchcock’s films hebben een beter verzorgd plot en zijn beter uitgewerkt. Giallo zijn verhaaltechnisch veel minder sterk.

Conclusie

Samenvatting
Giallo is een Italiaans filmgenre voor Mystery/Thriller/Horror films met een erg kenmerkende stijl. Hitchcock maakte films volgens een aantal plotconstructies, terugkerende thema’s en had een kenmerkende beeldtaal. De belangrijkste overeenkomst tussen Hitchcock’s werk en de Giallo is dat het allebei Thrillers zijn met als belangrijkste elementen spanning en seksualiteit. Daarnaast is de Giallo ook door het werk van Hitchcock beïnvloed op zowel inhoudelijk, visueel als technisch gebied. De voornaamste verschillen tussen het werk van Hitchcock en de Giallo zijn dat de Giallo explicieter is qua moordscènes en seksualiteit en Hitchcock’s films een beter verzorgd plot hebben en beter zijn uitgewerkt.

Op welke manier zijn de films van Alfred Hitchcock gerelateerd aan de Giallo?
De combinatie van spanning en mooie vrouwen, seksualiteit of voyeurisme is altijd wel populair geweest bij het grote publiek. De Italiaanse filmindustrie staat bekend als exploitatiegericht, dat wil zeggen dat ze genres maken die op dat moment populair zijn en trends proberen te gebruiken om winst te maken. Zo was de Western in de jaren ’50 en ’60 mateloos populair, hetgeen de Spaghettiwestern tot gevolg had. Als een (Amerikaanse) film succesvol is, worden er in Italië meestal vergelijkbare films gemaakt.

Toen Hitchcock langzaamaan geen films meer kon maken, was de combinatie van spanning en seksualiteit nog steeds populair. Zo bleek uit het grote succes van de vroege – door Hitchcock geïnspireerde –  Gialli van Mario Bava en Dario Argento. De Italiaanse Exploitatiecinema zag zijn kans schoon en begon grote getalen Gialli te maken, allen met elementen die Hitchcock heeft geïntroduceerd. Zo heeft de Giallo zijn bestaan te danken aan de gepensioneerde Master of Suspense. Hitchcock’s beeldtaal werd geïmiteerd, zijn thematiek overgenomen, zijn onderwerpen overgenomen en daar bovenop werd een Italiaanse Barokke uitstraling toegevoegd.

In de geest van seksuele revolutie en de grote veranderingen in het New Hollywood van de jaren ’70 werden de suggestieve scènes explicieter en bevatte de films veel naakt. Ook werd de Horror explicieter en werd in navolging van films als Blood Feast (1963) en Jigoku (1960) gore gebruikt. Het begin van een revolutie in het Horrorgenre waar de Giallo nog even een koploper van zou blijven. Hitchcock was zelf ook vooruitstrevend en streefde naar zo spannend mogelijke films. Door de jaren heen is de definitie van spanning veranderd en zodoende is het expliciete aspect van de Giallo een voortzetting van Hitchcock’s streven naar spanning.

Concluderend kunnen we stellen dat het verband tussen Hitchcock en de Giallo bestaat uit het feit dat makers van Giallo door Hitchcock zijn geïnspireerd en zijn stijl hebben overgenomen of hier tegenin zijn gegaan. Er zijn veel overeenkomsten, zo komt de thematiek overeen en zijn er ook visuele overeenkomsten en technische overeenkomsten. Hitchcock en de Giallo waren bovendien beiden vooruitstrevend. Een ding is zeker, zonder Hitchcock was de Giallo-film nooit van de grond gekomen.

[1] Exotisme verwijst naar interesse in exotische zaken, in dit geval een mediterrane sfeer en exotische vrouwen.

[2] Met ‘Gore’ worden de make up en special effects van moordscènes in Horrorfilms bedoelt.

[3] Voorbeelden: Your Vice Is a Closed Room and Only I Have the Key en Estratto dagli Archivi Segreti della Polizia di una Capitale Europea.

[4] ‘Spaghetti Western’ is een term die voor Italiaanse Western-films wordt gebruikt.

[5] Zwarte of donkere humor is sadistische humor, niet te verwarren met slap-stick.

[6] Een film is niet ‘echt’, maar er is sprake van suggestie van realisme. Bij oudere films valt dat soms meer op.

[7] Gaten in het verhaal, waardoor het niet realistisch is.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *