Tag Archives: Grieken

De agon-gedachte: de dood of de gladiolen

De oude Grieken associëren we vandaag de dag vaak met sport en atletiek. Ze waren immers de grondleggers van de Olympische spelen. Het ging de Grieken echter niet alleen om sport. De grote drang tot competitie kwam in vele vormen tot uiting. Schoonheidswedstrijden, dichtwedstrijden, danswedstrijden, zangwedstrijden, pottenbakkerswedstrijden en zelfs wolkamwedstrijden.[1][2] De competities waren vaak gekoppeld aan een tempel. Zelfs een begrafenis was aanleiding voor competitie, neem bijvoorbeeld de paardenrace in Homerus’ Ilias.[3] Deze competitiedrang kunnen we vatten met de term agon-gedachte.[4]

Eerzucht was een belangrijke drijfveer. Er bestonden geen teams, het ging om de individuele eer van de atleet en daarmee ook die van zijn voorvaderen en thuisland. Zo beschreef Pindaros in het gedicht dat hij opdroeg aan een bokskampioen van het eiland Aigina de macht van de mythische koning Aiakos van Aigina, waarmee de prestatie van de atleet met de prestaties van zijn eiland in verband wordt gebracht.[5] Bovendien werden er enkel persoonlijke records bijgehouden, zoals hoe vaak een bepaalde atleet had gewonnen.[6]

Voor de Grieken ging het enkel om de eerste plaats. Je was winnaar of verliezer.[7] Na afloop van de eerdergenoemde paardenrace wil Achilles de verliezer uit medelijden een troostprijs geven. De eigenaar van het paard dat tweede was geworden wordt echter woedend en wil zijn prijs niet af staan, de ander heeft immers verloren.[8]

Deze mentaliteit van alles of niets zag je ook terug in de oorlogvoering. Men streefde naar een overwinning of een dood op het slagveld.[9] In Thucydides’ beschrijvingen van de Peloponnesische Oorlog plegen de inwoners van een onderworpen stad liever zelfmoord dan dat ze ter dood veroordeeld worden.[10] Dat het principe van de overwinning of de dood voor zowel sport als oorlog gold blijkt uit inscripties die op graven zijn gevonden waar de atleet of soldaat Zeus vraagt om de overwinning of de dood.[11]

Uit deze gedachte kwam een sterk eergevoel voort met een afkeer voor valspelen. Een wedstrijd of man-tot-man gevecht werd namelijk gezien als door de goden bepaald.[12] Pindaros noemde Olympia immers de koningin van de waarheid en riep de goden aan in zijn overwinningsgedichten.[13] Uit Thucydides beschrijvingen van het moreel verval ten tijde van burgeroorlogen blijkt zowel dat hij de handelingen van de beschreven personen veroordeelt door hun oneervolle handelswijzen maar ook dat hij hun eerzucht ziet als voortgekomen uit een onbedwingbare hartstocht.[14]

Samenvattend kunnen we de agon-gedachte definiëren als een prestatiedrang voortgekomen uit eerzucht, waarbij het draait om het overtreffen van anderen. Naast individuele eer ging het hierbij ook om de familie en de afkomst. Uit de agon-gedachte kwam een sterk eergevoel en een verheerlijking van prestatie voort.[15][16]

Literatuurlijst

Primaire bronnen
Homerus, Ilias, Boek 23, 468-513.
Pindarus, Achtste Olympische Ode, P. Lateur vert., 1-4.
Thucydides, De Peloponnesische Oorlog, M.A. Schwartz vert. (1986) Boek 3.82-83.

Secundaire bronnen
Burkert, W., Greek Religion. Archaic and Classical (Oxford 1985).
Finley, M.I. en Pleket, H.W., Olympische Spelen in de Oudheid (2e druk; Amsterdam 2004).
Golden, M., Sport and Society in Ancient Greece (Cambridge 1998).
Sweet, W.E., Sport and Recreation in Ancient Greece (New York 1987).

[1] W. Burkert, Greek Religion. Archaic and Classical (Oxford 1985) 105.

[2] M. Golden, Sport and Society in Ancient Greece (Cambridge 1998) 28-29.

[3] Homerus, Ilias, Boek 23 468-513, 358-359.

[4] M.I. Finley en H.W. Pleket, Olympische Spelen in de Oudheid (2e druk; Amsterdam 2004) 41-44.

[5] Pindarus, Achtste Olympische Ode, P. Lateur vert., 1-4.

[6] Finley en Pleket, Olympische Spelen in de Oudheid.

[7] Ibidem.

[8] Homerus, Ilias, Boek 23 468-513, 358-359.

[9] Finley en Pleket, Olympische Spelen in de Oudheid.

[10] Thucydides, De Peloponnesische Oorlog, M.A. Schwartz vert. (1986) Boek 3.82-83, 184-187.

[11] W.E. Sweet, Sport and Recreation in Ancient Greece (New York 1987) 118-119.

[12] Finley en Pleket, Olympische Spelen in de Oudheid.

[13] Pindarus, Achtste Olympische Ode.

[14] Thucydides, De Peloponnesische Oorlog.

[15] Finley en Pleket, Olympische Spelen in de Oudheid.

[16] Golden, Sport and Society in Ancient Greece.